 | Plaats of Erf |  | | | | Nummer: | 217 | | Andere namen: | geen | | Adres voor 1871: | Wijk 7 nr. naast 706 | | Adres na 1871: | Middelstegracht 58-60 |
Beschrijving: | De Plaats of Erf was een poort aan de westzijde van de Middelstegracht tussen de Oude Rijn en de verdwenen Vleeresteeg. Salomon van der Paauw zegt dat de poort zich naast Wijk 7 nr. 706 bevond, maar inmiddels was ingenomen door de eigenaar van nr. 728. Dat betekent dus dat de poort omstreeks 1850 (maar waarschijnlijk al eerder) niet meer bestond. Op de stadsplattegrond van 1826 en de kaart van Van Campen 1879 is de ingang van deze poort nog aangegeven, maar die leidde naar een leeg binnenterrein. In 1893 werd op deze plek het Christelijk wijkgebouw Pniël gesticht. Tegenwoordig bevindt zich hier een parkeergarage.
De poort is ontstaan op een vrij groot en al in de 16e eeuw bebouwd perceel dat met een breedte van 15 meter aan de Middelstegracht grensde. Rond 1585 wordt de lijmzieder Cornelis Gerritsz., zowel in het register Vetus als in het Grachtenboek, als eigenaar vermeld. Nadat hij was overleden wordt het perceel door zijn erfgenamen in 1590 in vieren gesplitst. Het meest zuidelijk deel met een huis en erf blijft eigendom van de erfgenamen, terwijl de overige delen worden verkocht aan Neeltgen Cornelisdr, de franchijn- of witmaker (lees: perkamentmaker) Jan Willemsz. en de saaitrapier Adriaen Claesz.
De betreffende verkoopakten of waarbrieven zijn van belang, omdat ze een goede indruk geven van de aanwezige bebouwing. Zo wordt de voornoemde Jan Willemsz. eigenaar van het achterste deel van een huis, eertijts behoort hebbende aen de huysinge van Sint Jacob, mitsgaders zeeckere gange of poorte, lopende onder de voorseyde achterhuysinge. Wat onder ‘Sint Jacob’ moet worden verstaan is onduidelijk; mogelijk is het een huisnaam of was het pand voor de Reformatie in gebruik bij de gelijknamige broederschap.
Bij de koop was ook een schuur en bleekveld inbegrepen. Verder word bepaald dat Jan Willemsz. het vrije gebruyck [heeft] van den platinge, leggende opte zelve graft voor de voorseyde poorte en wijders noch te breder niet als de voorseyde poorte es. Met de ‘platinge’ wordt de (toen nog) houten walkant van de Middelstegracht bedoeld. Omdat voor de perkamentbereiding c.q. het spoelen van de diervellen veel water vereiste, was een gegarandeerde plek aan de waterkant belangrijk – maar wel met de aantekening dat die plek niet groter was dan de breedte van de op de gracht uitkomende poort.
Het Bonboek vermeld in 1612 vijf huyskens, maar het zouden er zeven worden. Daarbij wordt onderscheid gemaakt tussen twee huisjes in de poort (fol. 282vso-283), twee huisjes op ’t erff noortsijde (fol. 284-284vso), twee huisjes op ‘t erff ofte plaetse westsijde (fol. 285-285vso) en een huisje opte plaetse suytsijde (fol. 286). De Plaats of Erf was dus bereikbaar via een poort of gang waarin zich twee huisjes bevonden, die uitkwam op een erf met nog vijf woningen aan drie kanten. Wellicht was hier eerder het in 1590 genoemde bleekveld gelegen.
In Bonboek fol. 409 wordt aan de Hooigracht een huis opte plaets aangegeven. Met betrekking tot het naastliggende huis wordt deze mededeling op fol. 409vso herhaalt met de toevoeging: staet op de Middelstegraft. Eigenaar is de weduwe van Jan Vechtersz. Helaas is het niet gelukt om haar of haar overleden man in de Waarboeken te traceren, zodat niet met zekerheid kan worden vastgesteld of de poort ook een in- en uitgang had op de Hooigracht. |  |  | | Links een detail van kaart 50 uit het Grachtenboek, de westzijde van de Middelstegracht tussen Oude Rijn en Vleeresteeg (nu ca. Ir. Driessenstraat). Het vijfde perceel, breed 3-11-6 (ca. 15 meter) is van Cornelis Gerritsz., lijmsieder. Het perceel werd in 1590 in drie stukken verkocht. De poort of gang was er al; daarna is de poortbebouwing ontstaan. | ELO, PV26530. Afbeelding van het in 1970 gesloopte Christelijk Wijkgebouw Pniël. Veel voor 1960 geboren Leidenaars hebben hier de zondagschool bezocht. De deur links is nog een restant van de poort Plaats of Erf. |
|
Vermelding in archiefbronnen: | | Grachtenboek 50 | fol. 50 | 1584-07-09 | | Vetus-1585 | fol. 242v-244 | 1585 | | Waarboek 67 Q 1589 | fol. 99v en 101 | 1590-02-04/05 | | Waarboek 67 Q 1589 | fol. 258v | 1590-05-16 | | Oud-belastingboek 1601 | fol. 514v | 1601 | | Waarboek 67 2Q 1614 | fol. 304 | 1615-03-05 | | Bonboek (6621, Gansoord) | fol. 284v (282v t/m 286) | 1642 na | | Bonboek (6621, Gansoord) | fol. 409 en 409v | 1642 na | | WaarBoek 67 10D 1775 | fol. 46 | 1775-11-30 |
Vermelding in andere bronnen: | | Nog geen aanvullende gegevens gevonden. | | | Poortbebouwing
Namen en adressen, aantallen woningen en bewoners, woninggrootte en kwaliteit | | 1. 1850 (ca.) Opgave S. van der Paauw
2. 1853 Buurtkaart
3. 1871 Huisnommerboek 1871
4. 1879 Kaart Van Campen 1879
5. 1892 Aanleg waterleiding -
- aangelegd [A]
- door eigenaar geweigerd [G]
- eigenaar weigert betaling [AG]
6. 1892 Aantal woningen
7. 1892 Aantal bewoners
8. 1899 Kaart Van Campen 1899 | Woningonderzoek
1913 | Aantal
vertrekken
per woning
in 1912/13 | Woning-
onderzoek 1922 | | 1900 | 1912 | | aantal woningen | aantal bewoners | aantal woningen | aantal bewoners | 1 | 2 | 3 | zeer slecht | slecht | vrij slecht | redelijk | | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | | x | | | | | | | | | | | | | | | | | | |
|
|
