Historisch karakter van de stad

Achtergrond en organisatie
Een van de twee hoofddoelstellingen van de Vereniging is het behoud en herstel van het (cultureel) erfgoed van Leiden. Deze doelstelling is in 2014 explicieter dan voorheen geformuleerd in de Statuten. Die nieuwe bewoordingen waren de formalisering van een praktijk die in de jaren daarvoor was gegroeid van een meer actieve bemoeienis van de Vereniging met ontwikkelingen en plannen in Leiden die het erfgoed raken. Daaraan ten grondslag lag de mening van een grote meerderheid van de leden van de HVOL die hebben geparticipeerd in een enquete in 2008.

Toen de gemeente Leiden in mei 2009 de nota “Programma Binnenstad” uitbracht om met diverse organisaties in de stad aan een verdere verbetering van de binnnenstad te werken, heeft het bestuur de Werkgroep Binnenstad ingesteld, ter voorbereiding van het Convenant dat de gemeente in december 2009 met 21 “partners” sloot en om vervolgens bijdragen te leveren en initiatieven te nemen in het kader van het Programma Binnenstad.

Binnen het bestuur ontstond spoedig daarna de behoefte ook buiten het kader van het Programma Binnenstad actief te zijn met betrekking tot het cultureel erfgoed van Leiden. In 2012 werd de Werkgroep Binnenstad daarom omgevormd tot de Commissie Historisch Karakter van de Stad (zie ook het HVOL Mededelingenblad, jaargang 34 nr 5). De Commissie als geheel danwel leden van deze commissie nemen actief deel aan diverse projecten en programma’s die raken aan het historisch karakter van de stad. De Commissie adviseert het bestuur over plannen en ontwikkelingen in de stad – plannen van zowel de gemeente als van derden. Daarbij richt de Commissie zich vooral op dat deel van Leiden dat zich bevindt binnen het beschermd stadsgezicht (centrum en zuidelijke schil) of daarvoor consequenties heeft.

De Vereniging draagt bij voorkeur in een zo vroeg mogelijk stadium bij aan gedachten- en planvorming, maar stelt zich ook kritisch op wanneer plannen van de gemeente of derden indruisen tegen de doelstellingen van de Vereniging, zonodig met gebruikmaking van bestuurlijke/juridische procedures. Hieronder wordt nader ingegaan op een aantal plannen en projecten waar de Vereniging zich actief over heeft gebogen of nog over buigt en de rol van de Vereniging daarin.

De “links” in de tekst verwijzen naar documenten of andere websites. Voorts is in cursief aangegeven, waar van toepassing, in welk nummer van Oud Leiden Nieuws over dit onderwerp werd geschreven (OLN1-1 betekent: Oud Leiden Nieuws, jaargang 1, nummer 1)

LOPENDE  ZAKEN AFGEROND
Programma Binnenstad Gebruik van en bedrijvigheid op het Leidse water
Meelfabriek Herbestemming/watertoren Hoge Rijndijk
Terras Annie's De Lakenhal
Singelpark Appartementen Waardgracht/Looiersplein
Morspoortplein De tendens hoger te bouwen/Zijlsingel 36
Witte Singel/Doelencomplex (WSD-complex) Dekschuiten in de Nieuwe Rijn
Stationsgebied / Schipholweg Kruispunt bij de Jan van Hout brug
Horecaterrassen in de binnenstad Brandslangendroogtoren
Hoogbouw Zoeterwoudse Singel naast nr. 2
Opschoning van het Leids water Pieterskerkhof / Rapenburg 48
Energiepark en Stadsbouwhuis Ruime Consciëntiestraat
Zonnepanelen in het beschermd stadsgezicht Breestraat/Haarlemmerstraat
Kaasmarkt Erfgoednota 2014-2020

 

Nieuws uit de Commissie Historisch Karakter van de Stad

Hoogbouw en ons beschermd stadsgezicht

Er lijkt sprake van een stroomversnelling: hoogbouw in Leiden. Op zich niet zo verwonderlijk als je kijkt naar de  woningbouwopgave en het zo beperkte grondoppervlak van onze mooie stad. Maar hoe ver ga je? In de hoogbouwvisie van de gemeente wordt uitgegaan van een maximum van 70 meter. Maar gaat het wel om absolute getallen?

Als bestuur van de HVOL vinden we dat zo’n harde grens niet alleenzaligmakend is. Wij kijken er vanuit onze statutaire doelstellingen ook anders tegenaan dan bijv. omwonenden, die zeer terechte bezwaren kunnen hebben in verband met verkeer, parkeren, bezonning etc. Maar daar bemoeien wij ons niet mee. Onze doelstelling is in dit verband de bescherming van het cultureel erfgoed en dan in het bijzonder van het beschermd stadsgezicht.

Ons beschermd stadsgezicht is niet voor niets beschermd. Het gaat o.m. om stedenbouwkundige structuren en ensembles van gebouwen die  historische waarden vertegenwoordigen. Die waarden kunnen ‘van binnenuit’ aangetast worden – door bijv. sloop en ongepaste nieuwbouw binnen het gebied van het beschermd stadsgezicht. Een aantal malen hebben we in de afgelopen jaren bezwaar aangetekend tegen bouwplannen die we (o.a.) te hoog vonden omdat ze (mede) door hun hoogte niet pasten in de omgeving: Waardgracht, Scheepmakerssteeg, Zijlsingel (net buiten de binnenstad). Die kwamen lang niet aan de 70 meter.

Bouwplannen aan de (brede) randen van het beschermd stadsgezicht bezien we vooral door de effecten die ze hebben op dat beschermd stadsgezicht en dan gaat het vooral om zichtlijnen. Bij de eerste fase van het Stationsplein hebben we ons jaren geleden neergelegd na verzekeringen dat de torens slank zouden zijn, doorkijken zouden bieden tussen de torens door en ze de zichtlijnen vanuit de historische binnenstad niet te zeer zouden belasten. Nu de Lorentz vergevorderd in aanbouw is, blijkt dat tegen te vallen. Bovendien staat de uitstraling van het Lorentz-complex ver af van de kleinschaligheid van het naastgelegen beschermd stadsgezicht. En zo verstoort het gebouw van Heerema bij de Plesmanlaan het beeld aan de ‘einder’ van de Oude Singel. Zelfs op die afstand - zie foto. 

En nu zijn er weer nieuwe plannen. Tot 115 meter hoog aan de Willem de Zwijgerlaan en ophoging met enkele etages van kantoorpanden langs de Schipholweg waar gewoond zou moeten gaan worden. En dan zijn er plannen voor hoge torens aan de westkant van de spoorlijn, bij de Wassenaarseweg.  

Opvallend is dat strijdigheid met vigerende bestemmingsplannen amper een rol speelt in de discussies: de gemeente is tegenwoordig wel erg gemakkelijk bereid bestemmingsplannen aan te passen aan gepresenteerde bouwplannen (in plaats van het omgekeerde). Minder dan voorheen lijkt de burger te mogen vertrouwen op bestemmingsplannen, een aantasting van zijn rechtszekerheid.

Vanuit de HVOL kijken wij ook bij deze jongste plannen weer vooral naar de zichtlijnen vanuit ons beschermd stadsgezicht, in dit geval met name vanuit de historische binnenstad. In ons commentaar op de Omgevingsvisie 2040 van de gemeente Leiden hebben we dit thema al aangesneden.

Onze binnenstad is geen openluchtmuseum en moet dat vooral ook niet worden. Daar is ontwikkeling en dat hoort ook zo. En dat geldt ook voor de aangrenzende gebieden. Maar er moet wel een zekere proportionaliteit zijn in de relatie tot de binnenstad/het beschermd stadsgezicht. Die proportionaliteit staat hoge woondichtheden overigens niet in de weg. 

Met buitenproportionele plannen in aangrenzende gebieden wordt juist bijgedragen aan het beeld van de binnenstad als openluchtmuseum. Loop in Den Haag maar eens over Buitenhof en langs de Hofvijver en zie hoe de ‘wolkenkrabbers’ bij het Centraal Station het Binnenhof tot een soort antiek Madurodam reduceren. Die kant moeten we niet op met Leiden.

In september 2020 heeft het bestuur zijn standpunt geactualiseerd en in het bredere kader van de toekomstige ontwikkeling van Leiden geplaatst in een artikel in Oud Leiden Nieuws. 

(Bijgewerkt tot september 2020)

OLN 8-3

 

Horecaterrassen in de binnenstad

Lees meer...

Mei 2014: Waterkracht, beleidskader voor het gebruik van het Leidse water

Zienswijze op de concept-nota van het college van B&W, 16 mei 2014