Historische Vereniging Oud Leiden

Nassaupoort

Nummer:

202

Andere namen:

geen

Adres voor 1871:

Wijk 7 nr. naast 412

Adres na 1871:

Uiterstegracht 18

Beschrijving:

Het heeft veel moeite gekost om dit slechts twee huisjes tellende poortje te traceren. De reden was dat op de stadsplattegrond van 1899 de Nassaupoort staat aangegeven op de plek waar zich op Uiterstegracht tussen 32 en 34 de Sophiapoort (of -hof) bevindt. Aanvankelijk was de gedachte dat het om één poort met twee namen ging. Maar de cartograaf Van Campen heeft zich vergist; de Nassaupoort bevond zich zuidelijk naast Wijk 7 nr. 412 (later Uiterstegracht 18).

Het was een vergissing omdat de Nassau- en Sophiapoorten en hun bewoners gelijktijdig en afzonderlijk in het Bevolkingsregister 1890-1924 worden vermeld – en dit is al voldoende bewijs voor het bestaan van twee verschillende poorten. Dat wordt bevestigd door kadastrale kaarten uit 1877 en 1890. Een tweede bevestiging is de uit 1892 daterende lijst vanwege aansluitingen op de duinwaterleiding. Ook daarin worden de Nassaupoort en de Sophiapoort afzonderlijk vermeld, resp. op Uiterstegracht 18 en 34. Overigens wordt bij de Nassaupoort aangetekend dat het een vervallen poort is. Mogelijk heeft de vergissing er mee te maken dat het maken van de stadsplattegrond min of meer samenviel met de bouw van de Hof van Venetie (1898) en werd verward met de niet lang daarvoor gebouwde Sophiapoort (1890).

Dirk van Nassau (1833-1908) is de naamgever van de poort. Als eigenaar van Uiterstegracht 18 heeft hij het oude (pak)huis in 1877 afgebroken en daarvoor in de plaats een nieuw huis neergezet met daarachter twee kleine woninkjes. Het oude kadastrale nummer was 658, maar na de herbouw werd dat 1969, 1970 en 1971. Daarna werd het perceel eigendom van P.J. Venetie die het pand in 1902/04 geheel of gedeeltelijk herbouwde. De toegang van de naar hem vernoemde Hof kwam tot stand door Uiterstegracht 20 af te breken en te vervangen door een brede poort met bovenwoning. Dat is de verklaring waarom de tegenwoordige huisnummering voor en na de verbrede toegang verspringt van 18 naar 22. Aan het geornamenteerde metselwerk van de Hof van Venetie en Uiterstegracht 18 en 22 is goed te zien dat Van Venetie de bouwer is geweest.

Links bovenaan een detail van de stadsplattegrond van 1823. Op nr. 412 de Nassaupoort met de smalle gang daaronder. Links midden wordt het perceel aangegeven met het kadastrale nummer 656. Links onder: door sloop en herbouw in 1877/78 ontstond een nieuw huis aan de gracht met twee kleine huisjes daarachter. Met als gevolg een kadastrale hernummering, resp. 1969, 1970 en 1971.
Rechts een afbeelding van de in 1902/04 verbrede ingang van het Hof van Venetie op de plek waar eerder Uiterstegracht 20 stond (voor 1817 Wijk 7 nr. 413). Daar onder het opschrift van naam en bouwjaar van de Hof van Venetie. Geplaatst na de renovatie van 1987.

Vermelding in archiefbronnen:

Bevolking 1890 21

fol. 8040 (Nrs 1 en 2 en de aantekening ‘vervallen poort’. Verwijzing naar Supplement 2)

1890-1924

Bevolking 1890 49 S2

fol. 234 (Nassaupoort)

1890-1924

Vermelding in andere bronnen:

Kadastrale legger

Artikel_LDN01_12777_1-17_REEKS2.jpg

Kadastrale legger

Artikel_LDN01_12777_39-55_REEKS2.jpg