Modern erfgoed

HVOL publiceert inventarisatie van onvoldoende beschermd erfgoed in Leiden

Leiden en omstrekenHet referentiekader om niet of onvoldoende beschermd erfgoed te typeren en te waarderen laat onvermijdelijk ruimte voor een subjectieve invulling: zowel het opnemen van een object of situatie is niet vanzelfsprekend, maar evenmin de redenen ervoor. Een inventarisatie van dergelijk erfgoed is behalve discutabel ook onvermijdelijk dynamisch. 

Waar gaat het over bij niet of onvoldoende beschermd erfgoed?
Erfgoed is wat vorige generaties hebben nagelaten en dat de grondslag vormt voor de cultuur en de kennis waarop wordt voortgebouwd. Hoe verder terug in de tijd, hoe meer het gaat om het koesteren van een verleden dat is afgesloten. De Burcht of de Pieterskerk hebben de oorspronkelijke functie allang verloren, maar hebben zo ́n waarde voor de stad dat dit er helemaal niet meer toe doet. 

Naarmate het gaat om objecten of situaties van recenter datum, is een dergelijke status minder of helemaal niet aanwezig. Een scherpe grens valt daarbij niet te trekken. Wij spreken van "modern erfgoed" als het gaat om objecten en situaties waarbij de oorspronkelijke functie er nog steeds toe doet en onderdeel uitmaakt van het "verhaal" waarin de waarde en de kwaliteit worden geduid. Grofweg dateert modern erfgoed vanaf de 19de eeuw, mede door de breuklijnen die dan zichtbaar worden in de ontwikkeling van de stad. De opkomst van de moderne industrialisatie, het treden buiten de singels, de opkomst van de sociale huisvesting, de modernisering van de infrastructuur.

Lees de hele inventarisatie in de bijlage.

Modern erfgoed

De aandacht voor modern erfgoed in Leiden is bij de HVOL neergelegd bij de Commissie Modern Erfgoed. Die commissie bestaat al lange tijd en heette eerst Commissie Niet-beschermd Erfgoed. Een belangrijk punt van aandacht is immers het identificeren van modern erfgoed dat nog geen bescherming kent en waarbij de HVOL het initiatief neemt om het gemeentebestuur te vragen het object een beschermde status te geven.

In de afgelopen tien jaar is dat bij herhaling gebeurd. Voorbeelden:

  • Het toekennen van de gemeentelijke monumentenstatus aan de centrale woningbouwblokken in De Kooi, aanliggend aan het (inmiddels ook beschermde) Kooipark.
  • Het toekennen van de gemeentelijke monumentenstatus aan Polderpark Cronesteyn.
  • Het geven van (betere) bescherming aan een aantal sociale woningbouwcomplexen uit de periode van voor de Tweede Wereldoorlog. De meeste complexen kennen wel de bescherming als karakteristiek pand, maar als het er op aan komt is dat onvoldoende.
  • Het geven van bescherming aan een aantal gebouwen en complexen in Leiden ZuidWest als typisch voor de wederopbouwperiode. Helaas is dat slechts op enkele punten gehonoreerd.
  • Het toekennen van de gemeentelijke monumentale status van de woning en voorzijde van de Diastatische Fabriek aan de Rijndijk.

 

Globaal valt onder modern erfgoed hetgeen in Leiden in de 20 ste eeuw is gebouwd. Soms strekt zich dit uit tot de laatste delen van de 19 de eeuw, terwijl in toenemende mate ook interessante objecten uit de 21 ste eeuw tegen het licht gehouden worden.

Door de commissie is actieve medewerking gegeven bij de inventarisatie van de jongste bouwkunst (1970-1990) door Erfgoed Leiden. Deze inventarisatie is gevolgd door de aanwijzing van een aantal gebouwen, complexen en andere objecten (zoals de Broekweg in de Merenwijk) als gemeentelijk monument of karakteristiek pand. De commissie heeft zich actief geroerd rond de samenstelling en argumentatie bij deze lijst. Helaas zijn er ook geschikte gebouwen niet beschermd, zoals het Stadsbouwhuis dat inmiddels gesloopt is.

Door de commissie worden contacten onderhouden met belangrijke initiatiefnemers in de gebouwde ruimte, zoals de in Leiden werkzame woningcorporaties. Nadat Stiel de aandacht voor het industrieel erfgoed overdroeg aan de HVOL is de aandacht voor industrieel erfgoed primair belegd bij de commissie, maar net als bij een aantal andere onderwerpen wordt daarbij samengewerkt met andere commissies binnen de HVOL en organisaties buiten de HVOL zoals Heemschut en het Cuypers Genootschap.

De commissie werkt met een funderende notitie voor het identificeren en waarderen van modern erfgoed. Dit stuk tref je hier aan.