De historische vereniging Oud Leiden houdt zich sinds haar oprichting op 5 november 1902 bezig met de geschiedenis van Leiden.

In een tripartite samenwerking tussen de Historische Vereniging Oud Leiden, de Universiteit Leiden en het Leidsch Dagblad zal de P.J.Blok-lezing worden gehouden door de Leidse archeoloog Drs. Jasper de Bruin op maandag 24 oktober 2011.

Nu de aanleg van Archeologisch Park Matilo in Roomburg gestaag vordert, is de tijd aangebroken eens goed te kijken wat het archeologische onderzoek tot dusver heeft opgeleverd. Het terrein van Matilo wordt immers opgehoogd met een dikke laag grond en daardoor zal archeologisch onderzoek hier voorlopig niet meer plaatsvinden. Wat weten we nu over het Romeinse fort Matilo?

Vanaf de late jaren dertig van de eerste eeuw, onder het bewind van keizer Caligula, worden in de regio Leiden de eerste Romeinse forten gebouwd. In eerste instantie zijn zij van hout, maar vanaf het midden van de tweede eeuw worden de ommuringen en belangrijke gebouwen binnen de forten in steen gebouwd. In de loop van de derde eeuw worden veel forten verlaten, om in de vierde eeuw, tijdelijk, weer in gebruik te worden genomen. Daarna trekt het Romeinse leger zich terug en zijn de Middeleeuwen aangebroken.

Al vanaf de zestiende eeuw zijn er archeologische vondsten bekend van het terrein in Roomburg. Pas vanaf de vroege twintigste eeuw werd er enig structureel onderzoek gedaan naar de geschiedenis van deze plaats. Toch bleven er vele vragen onbeantwoord. Zo was tot september 2009 bijvoorbeeld onduidelijk hoe groot het Romeinse fort was. Een opgraving, uitgevoerd door de gemeente en de universiteit Leiden bracht uiteindelijk duidelijkheid.

De laatste jaren is het beeld dat archeologen en historici hebben van de limes (de Romeinse grens) aan het veranderen. Kwamen de Romeinse soldaten beschaving brengen of waren het bezetters? Waren er continu soldaten aanwezig in de forten of werd het onderhoud overgelaten aan burgers? Tot wanneer functioneerde de Romeinse limes, en was er wel sprake van een 'systeem'? Tegen de achtergrond van deze vragen kan opnieuw naar Matilo worden gekeken. En dan blijkt dat het (recente) archeologisch onderzoek in Roomburg ook nieuwe inzichten heeft opgeleverd over het functioneren van het Romeinse leger langs de Oude Rijn.

Het terrein in Roomburg wordt omgevormd tot Archeologisch Park Matilo. Hiermee krijgt Leiden, als enige plaats in Nederland, een Romeins fort in de stad, op de oorspronkelijke plaats. Terwijl de meeste Romeinse forten en andere delen van de limes in Nederland onzichtbaar zijn, kan straks in Roomburg genoten worden van een stuk Romeinse cultuurhistorie, waarvoor nu eens niet naar het buitenland hoeft te worden gereisd.

Jasper de Bruin is docent Provinciaal-Romeinse archeologie aan de Universiteit Leiden. Hij promoveert op de bewoning uit de Romeinse tijd in Zuid-Holland.

De lezing vindt plaats in het gebouw van "Nieuwe Energie"(tevens onderkomen van het Leidsch Dagblad) aan de 3e Binnenvestgracht 23 en vangt aan om 20.00 uur. De zaal is open om 19.30 uur.