De historische vereniging Oud Leiden houdt zich sinds haar oprichting op 5 november 1902 bezig met de geschiedenis van Leiden.

Reeds in de 14de eeuw waren er in Leiden verscheidene stadsuitbreidingen, zoals bijv. de uitbreiding in 1355 van het gedeelte tussen de Hooigracht en de Herengracht.

Aanvankelijk werd deze wijk ‘Het Nuwelant’ genoemd; tegenwoordig heet de wijk ‘Pancras’, genoemd naar de St.Pancras of Hooglandse kerk. De wijk ligt op het westelijk deel van het oorspronkelijke Waardeiland, het land tussen de twee Rijnen. In die tijd importeerde Leiden al Engelse wol en verwerkte die tot lakense stof. Bloei en economische neergang wisselden elkaar in de textielindustrie af. Na een periode van economische neergang en het Leids Ontzet kwam een onvoorstelbare wederopbouw op gang door de komst van veel Vlamingen die nieuwe kennis over stoffen en weeftechnieken meebrachten.

Een groot deel van de bevolking was echter uitgesloten van de welvaart die de bewoners van het statige Rapenburg en de Breestraat genoten. Zij moesten leven en werken in de kleine, dicht op elkaar gebouwde huisjes waarmee de middeleeuwse stad werd volgepropt. De Leidse wijk Pancras is een waar doolhof van steegjes, poorten en gangetjes. Hier was indertijd het woongebied van wevers, spinners en andere kansarme Leidenaars. Door de erbarmelijke levensomstandigheden werd het een broeinest van tal van besmettelijke ziekten. Aanvankelijk bestond de bebouwing hier uit houten huisjes, maar het stadbestuur stimuleerde destijds door bouwverordeningen en het subsidiëren van dakpannen en leien tot vernieuwing met stenen muren en ‘harde’ daken.

Al wandelend passeren we vele opgeknapte huisjes. We bezoeken daarbij een authentiek wevershuisje, waar de tijd 100 jaar heeft stilgestaan. De huidige constructie van het huis is nog grotendeels zoals die van een 17de eeuw wevershuis. Er is geen douche, wastafel of keuken, maar wel is er de traditionele bedstee en een overwelfd keldertje. Verder wordt een bezoek gebracht aan het bijzondere Anna Aalmoeshuishofje. In de wijk zijn ook nu nog vele herinneringen aan de grote industrieën van de 19de en 20ste eeuw zichtbaar. Er waren wol- en textielfabrieken en er was conservenindustrie, alle met bekende grote namen. Een aantal van deze gebouwen is nu in gebruik voor andere doeleinden.