De historische vereniging Oud Leiden houdt zich sinds haar oprichting op 5 november 1902 bezig met de geschiedenis van Leiden.

Dit jaar is het vierhonderd jaar geleden dat de eerste zeventiende-eeuwse stadsuitbreiding werd gerealiseerd. Daarbij kwamen de wijken Noordvest en Oude Morsch tot stand.

De achtergrond voor de stadsuitbreiding van 1611 wordt treffend geïllustreerd door de gevelsteen op de hoek van de Nieuwe Beestenmarkt: 'In 't lant van belofte, in de nieuwe stadt.' Duizenden nieuwkomers zochten indertijd hun heil in Leiden. Hun aankomst in het 'beloofde land' hield ook voor de stad een belofte in, namelijk van het herstel van de Leidse wolnijverheid. Bij het ontwerpen van 'de nieuwe stad' ging Jan Pietersz. Dou uit van de modernste inzichten met betrekking tot stedenbouw en de aanleg van verdedigingswerken, zoals deze ook gedoceerd werden op de ingenieursopleiding aan de Leidse universiteit. 

Met name de wijk rond de Langegracht – Noordvest, indertijd ook 'Walenwijk' genoemd – werd het nieuwe centrum van de herstelde nijverheid. Niet voor niets verrees daar ook de Lakenhal. In de loop van de negentiende eeuw veranderde het uiterlijk van de stadswijk ingrijpend. Noordvest bleef een wijk vol bedrijvigheid, maar die werd nu gedomineerd door het fabriekswezen. De textielfabrieken van bijvoorbeeld Scheltema, Krantz en Clos & Leembruggen, maar ook de steeds verder uitdijende gas- en lichtfabrieken maakten van Noordvest een fabriekswijk. Maar ook de veemarkt ontwikkelde zich stormachtig en kreeg steeds meer terrein tot haar beschikking. De oude vestingwallen kregen andere invullingen, eerst met parken en begraafplaatsen, later met industrie, een kazerne en een nieuw academisch en stedelijk ziekenhuis, het huidige museum voor volkenkunde. Nieuwe veranderingen voltrokken zich vanaf de jaren zestig. Grachten werden gedempt ter bevordering van het autoverkeer; de veemarkt, de kazerne en de industrie verdwenen.

Wist men de Oude Morsch al in de jaren tachtig en negentig aardig te herstellen, Noordvest lag er wat verweesd en verbrokkeld bij. De nieuwbouw, die verdwenen fabrieksgebouwen verving, kon vrijwel niemand bekoren. Toch vinden we hier nog steeds parels uit een ver en een meer recent verleden. En op dit moment worden er volop plannen gesmeed om van deze wijk weer een aantrekkelijk en samenhangend geheel te maken.

Wilt u meer weten? Kom dan op dinsdag 15 februari, 20.00 uur, naar de Lakenhal voor een lezing van Cor Smit over het ontstaan en de verdere geschiedenis van deze stadsuitbreiding.